هزینه مدیریت دیابت؛ فراتر از قیمت دارو

به گزارش خبرنگار مهر، هزینه مدیریت دیابت از کجا شروع می‌شود؟ از قیمت دارو، نوار تست و تجهیزات پایش، آزمایش‌های دوره‌ای یا ویزیت پزشک؟ پاسخ برای همه افراد یکسان نیست، زیرا نیازهای مراقبتی و برنامه درمانی افراد با یکدیگر تفاوت دارد. یک فرد ممکن است به دارو یا انسولین و ابزار تزریق نیاز داشته باشد، فردی دیگر به داروهای خوراکی و آزمایش‌های دوره‌ای، و فرد دیگری نیز به تجهیزات و خدمات مراقبتی متفاوتی نیاز داشته باشد.

به همین دلیل، هزینه مدیریت دیابت را نمی‌توان فقط با قیمت یک دارو سنجید. برخی از این هزینه‌ها به طور منظم تکرار می‌شوند و برخی دیگر در فاصله‌های زمانی مشخص یا بر اساس نیاز فرد ایجاد می‌شوند. کنار هم قرارگرفتن این هزینه‌ها، «سبد هزینه مدیریت دیابت» را شکل می‌دهد؛ سبدی که ترکیب آن برای هر فرد متفاوت است.

سبد هزینه مدیریت دیابت از چه بخش‌هایی تشکیل می‌شود؟

سبد هزینه مدیریت دیابت را می‌توان مجموعه‌ای از هزینه‌های دارو، تجهیزات تزریق و پایش، آزمایش‌های دوره‌ای، ویزیت پزشک و سایر خدمات موردنیاز برای پیگیری بیماری در نظر گرفت. بعضی از این هزینه‌ها به صورت مکرر تکرار شده و بعضی دیگر در فاصله‌های زمانی مشخص باید تکرار شوند.

برای مثال، فردی که به پایش منظم قند خون نیاز دارد، ممکن است علاوه بر داروی تجویزشده، به نوار تست قند خون، لانست و دستگاه اندازه‌گیری نیاز داشته باشد. در کنار این موارد، ویزیت پزشک و آزمایش‌هایی مانند HbA۱c نیز می‌توانند در فواصل مشخص به این سبد اضافه شوند.

بنابراین، حتی اگر یکی از اقلام سهم کوچکی از هزینه کل داشته باشد، تکرار آن در طول ماه یا سال می‌تواند در مجموع قابل‌توجه باشد. ترکیب این هزینه‌ها نیز برای افراد مختلف یکسان نیست و نمی‌توان یک رقم ثابت را به عنوان هزینه مدیریت دیابت برای همه در نظر گرفت.

وقتی هزینه‌ها در یک سبد جمع می‌شوند

هزینه مدیریت دیابت از یک پرداخت مشخص تشکیل نمی‌شود؛ از ویزیت پزشک گرفته تا آزمایش‌های دوره‌ای و در بعضی موارد، تهیه یا تعویض تجهیزات پایش را در بر می‌گیرد.

برای مثال، در شهریور ۱۴۰۵ قیمت یک بسته ۵۰ عددی نوار تست قند خون در یک فروشگاه تجهیزات پزشکی ۳۲۵ هزار تومان ثبت شده است. اگر فردی در طول ماه به دو بسته از همین محصول نیاز داشته باشد، هزینه خرید نوارها به حدود ۶۵۰ هزار تومان می‌رسد؛ البته این فقط یک مثال برای نشان‌دادن نحوه شکل‌گیری هزینه‌هاست و میزان مصرف در افراد مختلف یکسان نیست.

در همین بخش، موضوع پوشش بیمه نیز مطرح می‌شود. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی بیمه سلامت، برای نوار تست قند خون، ۱۰۰ عدد در ماه تا سقف ۱۴۰ هزار تومان تحت پوشش قرار می‌گیرد. بنابراین، هزینه‌ای که فرد در عمل پرداخت می‌کند، فقط به قیمت محصول وابسته نیست و باید میزان پوشش بیمه‌ای و شرایط استفاده از آن را نیز در نظر گرفت.

در نتیجه، وقتی از هزینه مدیریت دیابت صحبت می‌کنیم، نمی‌توان تنها قیمت یک دارو یا یک وسیله را ملاک قرار داد. آنچه هزینه واقعی مراقبت را شکل می‌دهد، مجموع اقلام مورد نیاز، دفعات تکرار هر هزینه و میزان پوشش بیمه‌ای آن‌ها است. این ترکیب نیز بسته به نوع دیابت، روش درمان و میزان نیاز فرد به پایش و پیگیری پزشکی تغییر می‌کند.

این داده، تغییر قیمت یک قلم از تجهیزات موردنیاز را نشان می‌دهد؛ اما به تنهایی برای اندازه‌گیری تغییر هزینه کل مدیریت دیابت کافی نیست. هزینه این مراقبت از مجموعه‌ای از اقلام مصرفی و خدمات دوره‌ای تشکیل می‌شود و ترکیب آن نیز با توجه به نوع درمان و نیاز هر فرد متفاوت است.

در نتیجه، برای بررسی هزینه مدیریت دیابت باید به کل سبد هزینه نگاه کرد؛ سبدی که می‌تواند دارو، تجهیزات پایش و تزریق، آزمایش‌های دوره‌ای، ویزیت پزشک و سایر خدمات موردنیاز را دربر بگیرد. تعداد دفعات استفاده از هرکدام از این موارد نیز در هزینه نهایی نقش دارد.

بخشی از هزینه‌های این سبد ممکن است تحت پوشش بیمه قرار بگیرد، اما میزان پوشش برای همه اقلام یکسان نیست و به نوع بیمه، نوع خدمت یا کالا و سقف تعهد بیمه بستگی دارد. حتی در مواردی که یک قلم تحت پوشش بیمه قرار دارد، ممکن است قیمت آن در بازار از سقف تعهد بیمه بیشتر باشد و بخشی از هزینه بر عهده فرد باقی بماند.

هزینه، یکی از ابعاد دسترسی به مراقبت

وقتی هزینه‌های مدیریت دیابت را به شکل یک سبد می‌بینیم، مسئله فقط قیمت یک دارو یا یک وسیله نیست. تعداد دفعات مصرف، تکرار خرید، هزینه خدمات پزشکی و میزان پوشش بیمه‌ای در کنار یکدیگر تعیین می‌کنند که چه مقدار از هزینه مراقبت بر عهده فرد باقی می‌ماند.

این موضوع در سطح بین‌المللی هم مورد توجه قرار گرفته است. سازمان جهانی بهداشت در گزارش سال ۲۰۲۵ خود درباره فناوری‌های موردنیاز برای مدیریت دیابت، علاوه بر دارو، به تجهیزاتی مانند دستگاه‌های اندازه‌گیری قند خون، نوار تست، لانست، سرنگ و تجهیزات سنجش HbA۱c پرداخته و بر اهمیت دسترسی و مقرون‌به‌صرفه بودن این تجهیزات تاکید کرده است.

مطالعه‌ای که Ewen و همکاران در سال ۲۰۲۵ در BMJ Public Health منتشر کردند نیز دسترس‌پذیری و مقرون‌به‌صرفه بودن تجهیزات پایش قند خون را در ۶ کشور با درآمد پایین و متوسط، شامل فیجی، اندونزی، قرقیزستان، مالی، پرو و ویتنام، بررسی کرده است.

نتایج نشان داد که دسترسی به این تجهیزات در همه کشورها یکسان نیست. برای مثال، در مراکز دولتی، موجودی دستگاه‌های اندازه‌گیری قند خون در زمان انجام مطالعه بین صفر تا ۵۷ درصد و موجودی نوارهای تست بین صفر تا ۵۳ درصد بود. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که حتی زمانی که فرد به تجهیزات پایش نیاز دارد، دسترسی به آن‌ها می‌تواند به محل و بخش عرضه نیز وابسته باشد.

از سوی دیگر، قیمت این تجهیزات در برخی از کشورهای مورد بررسی برای افراد دارای درآمد پایین قابل‌توجه بود. برای تجهیزات پایش مداوم قند خون، هزینه یک ماه سنسورها در برخی کشورها معادل ۱۵ تا ۶۵ روز دستمزد بود. پژوهش همچنین نشان داد که در تمام موارد بررسی‌شده، نوارهای تست بیشترین سهم را در هزینه ماهانه خودپایش قند خون داشتند.

یکی از یافته‌های قابل‌توجه این مطالعه، مقایسه هزینه خودپایش با هزینه انسولین بود. بر اساس قیمت‌های میانه و فرض انجام پنج نوبت پایش در روز، هزینه خودپایش قند خون در کشورهای بررسی‌شده از هزینه درمان با ویال انسولین انسانی و سرنگ بیشتر بود؛ هرچند این الگو درباره انسولین‌های آنالوگ قلمی یکسان نبود.

البته این یافته‌ها مربوط به همان ۶ کشور مورد مطالعه است و نمی‌توان آنها را مستقیماً به شرایط ایران تعمیم داد. نکته قابل استفاده از این شواهد، اهمیت در نظر گرفتن هزینه تجهیزات پایش در کنار هزینه دارو و سایر خدمات مورد نیاز برای مدیریت دیابت است.

هزینه‌های مختلف، یک مسئله مشترک

هزینه مدیریت دیابت به قیمت دارو ختم نمی‌شود. دارو، ابزار تزریق و پایش، آزمایش‌ها، ویزیت و خدمات مورد نیاز می‌توانند در دوره‌های مختلف تکرار شوند و در کنار یکدیگر سبد هزینه هر فرد را شکل دهند. میزان پوشش بیمه و سهم پرداخت از جیب نیز بر هزینه نهایی اثر می‌گذارد. هنگامی که مجموع این پرداخت‌ها افزایش پیدا می‌کند، ادامه منظم برنامه مراقبتی ممکن است برای برخی افراد و خانواده‌ها دشوارتر شود.